Τι σημαίνει «συνομιλία» μέσα σε μια νόμιμη έρευνα
Σε κάθε έρευνα που θέτει ως πρώτο μέλημα τον σεβασμό στους κανόνες, η συνομιλία με τρίτα πρόσωπα δεν είναι ούτε ανάκριση ούτε πίεση. Είναι μια δομημένη, διακριτική επαφή με ανθρώπους που έχουν δεχτεί να μιλήσουν, γύρω από ένα ερώτημα που έχει τεθεί εξαρχής με σαφήνεια: τι ακριβώς αναζητείται, για ποιον λόγο και με ποιο νόμιμο έρεισμα. Η διαφορά ανάμεσα σε μια επαγγελματική έρευνα και σε μια αυτοσχέδια προσέγγιση βρίσκεται ακριβώς εδώ: στην προετοιμασία, στα όρια και στην τεκμηρίωση.
Ο ερευνητής δεν παρουσιάζεται ως κάτι που δεν είναι, δεν επικαλείται ιδιότητα δημόσιας αρχής, δεν υπόσχεται ανταλλάγματα και δεν εκβιάζει την πληροφορία. Αυτό που κάνει είναι να εξηγεί με ήρεμο τρόπο ποιος είναι, σε ποιο πλαίσιο μιλά και γιατί η μαρτυρία του συνομιλητή μπορεί να έχει αξία. Αν ο άλλος αρνηθεί, η άρνηση γίνεται σεβαστή χωρίς συζήτηση. Η συναίνεση είναι το όριο που δεν μετακινείται, όσο κι αν αυτό φαίνεται σε κάποιους ότι επιβραδύνει την υπόθεση.
Παράλληλα, υπάρχουν πρακτικά ζητήματα που συχνά παραβλέπονται. Η συζήτηση γίνεται σε δημόσιο ή ουδέτερο χώρο, σε λογική ώρα, χωρίς να εκτίθεται ο συνομιλητής σε τρίτους. Δεν γίνεται καταγραφή σε ιδιωτικό χώρο· το απόρρητο των επικοινωνιών προστατεύεται από το άρθρο 19 του Συντάγματος και το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα, ενώ τα προσωπικά δεδομένα υπάγονται στον ΓΚΠΔ (ΕΕ) 2016/679 και στον νόμο 4624/2019. Ό,τι δεν επιτρέπεται με τον νόμο, δεν γίνεται ούτε «στα γρήγορα» ούτε «για καλό σκοπό». Η νομιμότητα δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο της έρευνας· είναι ο λόγος που τα ευρήματά της μπορούν να σταθούν ενώπιον δικηγόρου και, εν τέλει, δικαστηρίου.
Αυτό που μένει στο τέλος από μια τέτοια συνομιλία δεν είναι εντυπώσεις αλλά ύλη: ημερομηνία, ώρα, τόπος, ποιος μίλησε και τι ακριβώς ειπώθηκε, με σαφή διάκριση ανάμεσα σε ό,τι δηλώθηκε και σε ό,τι εκτιμά ο ερευνητής. Η καταγραφή γίνεται με τρόπο ώστε να μπορεί να την εξετάσει ο δικηγόρος του πελάτη, να εντοπίσει κενά και να κρίνει αν χρειάζεται διασταύρωση. Μια προφορική πληροφορία που δεν καταγράφηκε με τάξη χάνει την αξία της μέσα σε λίγες εβδομάδες· αντίθετα, μια σειρά από μικρές, τακτοποιημένες σημειώσεις μπορεί να συνθέσει εικόνα.
Πρόσωπα που δέχονται να μιλήσουν: ποιοι είναι και τι κάνει τη διαφορά
Στην πράξη, οι άνθρωποι που δέχονται να μιλήσουν δεν είναι «πηγές» με τη στενή έννοια του όρου. Είναι γείτονες που βρίσκονταν στο σωστό σημείο, επαγγελματίες που μπορούν να επιβεβαιώσουν ένα γεγονός, παλαιοί συνεργάτες, μέλη ενός ευρύτερου περιβάλλοντος, άνθρωποι που απλώς γνωρίζουν κάτι χρήσιμο. Καθένας από αυτούς έχει τη δική του σχέση με την υπόθεση και τη δική του ανησυχία για το τι θα σημάνει η συζήτηση για τον ίδιο.
Γι’ αυτό η προσέγγιση ξεκινά από τη θέση του συνομιλητή και όχι από την ανάγκη του πελάτη. Ανοιχτές ερωτήσεις, χρόνος για απάντηση, καμία διάθεση καθοδήγησης της αφήγησης. Όποιος νιώσει ότι πιέζεται, κλείνεται· όποιος νιώσει ότι ακούγεται, θυμάται περισσότερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια. Η διακριτικότητα δεν είναι τακτική εντυπωσιασμού, είναι προϋπόθεση για να πει κάποιος την αλήθεια του χωρίς να φοβάται τις συνέπειες. Το ίδιο ισχύει και για το τι αποκαλύπτεται: ο συνομιλητής δεν χρειάζεται να γνωρίζει ολόκληρη την υπόθεση, μόνο όσα είναι απαραίτητα για να καταλάβει γιατί ρωτιέται.
Υπάρχουν, βεβαίως, και περιπτώσεις όπου η συζήτηση δεν προχωρά. Κάποιοι δεν θέλουν να εμπλακούν, άλλοι φοβούνται, άλλοι έχουν συμφέρον να σιωπήσουν. Η άρνηση καταγράφεται ως γεγονός και όχι ως αποτυχία, και δεν επιχειρείται επανάληψη που θα μπορούσε να εκληφθεί ως όχληση. Η αξιοπιστία μιας έρευνας χτίζεται και από όσα δεν έγιναν.
Σε υποθέσεις οικογενειακού ή εργασιακού χαρακτήρα, η ψυχραιμία έχει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Οι άνθρωποι που βρίσκονται κοντά σε μια διένεξη είναι συχνά φορτισμένοι, και μια λάθος κουβέντα μπορεί να οξύνει την κατάσταση. Η ήρεμη, οριοθετημένη συζήτηση λειτουργεί αντίστροφα: κρατά την υπόθεση σε επαγγελματικό επίπεδο και προστατεύει τον πελάτη από περιττές εντάσεις. Όταν η απάντηση στα ερωτήματα του πελάτη μπορεί να δοθεί χωρίς έρευνα, αυτό λέγεται έγκαιρα και καθαρά — η ειλικρίνεια είναι μέρος της δουλειάς, όχι παραχώρηση.
Η εμπειρία μετράει εδώ περισσότερο από τον εξοπλισμό. Η ικανότητα να διαβάζεις πότε κάποιος είναι έτοιμος να μιλήσει, να κρατάς την κουβέντα στο θέμα και να μην αποκαλύπτεις περισσότερα από όσα χρειάζεται, καλλιεργείται με τα χρόνια: πάνω από τριάντα έτη πρακτικής και περισσότερες από 1.500 υποθέσεις σε 14 χώρες δεν αντικαθίστανται από τεχνολογικά μέσα. Γι’ αυτό και σε ένα πρώτο ραντεβού ο πελάτης μπορεί να ζητήσει να δει την άδεια του ερευνητή — στο γραφείο της οδού Αιόλου 104, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό Ομονοίας, με ραντεβού ώστε να μην συναντιούνται πελάτες μεταξύ τους. Η άδεια φέρει τον αριθμό 4891/7/1/90-δ’.
Γιατί η γραπτή εκτίμηση κόστους προηγείται κάθε συνομιλίας
Κάθε υπόθεση έχει διαφορετική διάρκεια, διαφορετική γεωγραφία, διαφορετικό αριθμό προσώπων που χρειάζεται να προσεγγιστούν και διαφορετικό υλικό που πρέπει να συγκεντρωθεί. Γι’ αυτό δεν υπάρχει τιμοκατάλογος με σταθερές τιμές· υπάρχει μια εξατομικευμένη γραπτή εκτίμηση κόστους και ένα γραπτό σχέδιο δράσης, που δίνονται στον πελάτη μετά την πρώτη συζήτηση και πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία.
Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Μπορεί να γίνει στο γραφείο, τηλεφωνικά στο 210 321 2200, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο σημείο, αν ο πελάτης προτιμά τη διακριτικότητα. Σε αυτό το στάδιο γίνεται και ο έλεγχος νομιμότητας και σκοπιμότητας: ποιο είναι το νόμιμο ερώτημα, τι μπορεί να απαντηθεί με θεμιτά μέσα και τι όχι. Ο ιδιωτικος ερευνητης που εργάζεται με αυτή τη λογική δεν υπόσχεται αποτελέσματα· δεσμεύεται για μέθοδο, τεκμηρίωση και διαφάνεια ως προς το κόστος.
Στην εκτίμηση αποτυπώνεται τι περιλαμβάνει η εργασία και τι όχι. Πόσες επαφές προβλέπονται, σε ποιες περιοχές, αν απαιτούνται μετακινήσεις εκτός Αττικής ή στο εξωτερικό, αν χρειάζεται συνεργασία με συνεργάτες σε άλλη πόλη, πόσος χρόνος υπολογίζεται για την παρακολούθηση σε δημόσιους χώρους και για τη σύνταξη της τελικής αναφοράς. Έτσι ο πελάτης γνωρίζει από την αρχή το μέγεθος της δαπάνης και μπορεί να αποφασίσει χωρίς πίεση. Αν τα δεδομένα αλλάξουν στην πορεία, το σχέδιο προσαρμόζεται και η μεταβολή συζητείται εγκαίρως, στα σημεία ενημέρωσης που έχουν συμφωνηθεί.
Τι ελέγχει κανείς σε μια εκτίμηση κόστους
Η γραπτή εκτίμηση λειτουργεί, επίσης, ως φραγμός σε δύο συνηθισμένες παρεξηγήσεις. Η πρώτη αφορά το εύρος: μια υπόθεση που ξεκινά ως «μια κουβέντα με έναν γείτονα» μπορεί να απαιτήσει δεκάδες επαφές, αν το πρώτο άτομο δεν γνωρίζει ή δεν θέλει να μιλήσει. Η δεύτερη αφορά τον χρόνο: η αναμονή, η επιστροφή στο ίδιο σημείο, η διασταύρωση πληροφοριών είναι αόρατες δουλειές που κοστίζουν. Όποιος έχει δει το κόστος γραπτώς πριν ξεκινήσει, δεν εκπλήσσεται στη συνέχεια και δεν βρίσκεται προ εκπλήξεως όταν η έρευνα χρειαστεί ένα ακόμη βήμα.
Σε υποθέσεις εκτός Αττικής ή στο εξωτερικό, όπου η δουλειά οργανώνεται μέσω δικτύου συνεργατών, η σαφήνεια του σχεδίου έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η εκτίμηση διευκρινίζει ποιος κάνει τι, πού και με ποια σειρά, ώστε να μην υπάρχουν κενά ή επικαλύψεις. Έτσι η ήρεμη συνομιλία με έναν πρόθυμο μάρτυρα και η σαφής οικονομική συμφωνία αποτελούν δύο όψεις του ίδιου νομίμου πλαισίου: του σεβασμού στους ανθρώπους, στους κανόνες και στον πελάτη που εμπιστεύεται την υπόθεσή του.
